September 6, 2017

పండుగలూ- ప్రకృతీ


స్వయంగా తయారు చేసిన మట్టి వినాయక ప్రతిమ
మా చిన్నపుడు పండగ వస్తోందంటే ఎంత సంతోషమో. బడికి సెలవు. అలా అని బడి ఉన్నప్పుడైనా ఇప్పటి పిల్లల్లా పొద్దున్న ఎనిమిదింటి నుంచీ రాత్రి పది దాకా పుస్తకాలతో, కంప్యూటర్లతో కుస్తీలేం పట్టలేదు మా తరం. చదివినది జీర్ణమయే లోపే కొత్తపాఠాలు కూరేసే రోజులు కావవి. మొక్కల్లో తిరిగి పూలూ, ఆకులూ తెచ్చి ద్వారబంధాలని అలంకరించడం, బంధు మిత్రులతో కలిసి సమయం గడపడం. పూజలూ పండుగలూ అయాక మిగిలే నిర్మాల్యమైనా, భోజనాలు చేసిన విస్తరాకులైనా, అరిటాకులైనా అన్నీ తేలిగ్గా మట్టిలో కలిసిపోయేవి.  
ఇప్పుడు పండుగ అంటే భయమేస్తోంది. ఒక్కో పండుగకీ మనం భూమ్మీద వదిలే, నీళ్లలోనూ, గాలిలోనూ కలిపే కాలుష్యాల గురించి తలుచుకుంటే, కూర్చున్న కొమ్మని నరుక్కునే మనిషికథ గుర్తుకురాక మానదు. ఒక్క దీపావళి రోజున కాలి బూడిదయ్యే బాణసంచాతో, విస్ఫోటించే వాతావరణ కాలుష్యం చూస్తే కళ్లు తిరుగుతున్నాయి. దీంతో మనుషులు పొందే అనుభూతిని ఆనందమంటారా? మనో వికారమంటారా? పిల్లలతో పాటుగా పెద్దలూ, వెయ్యీ రెండువేల టపాసుల పట్టీలని ఎగిరెగిరి పేలుస్తూ, బోలెడు డబ్బు ఖర్చుపెట్టి రాకెట్లు కొని అవి ఆకాశంలోకి దూసుకెళ్తూ ఆకాశ హర్మ్యాల బాల్కనీల్లోకి కూడా దూరిపోయి, అగ్నిప్రమాదాలకి కారణమవుతుంటే, నిర్లక్ష్యంగా అదే పని మళ్లీ మళ్లీ చేయడాన్ని విజ్ఞత అనీ సత్సంప్రదాయమనీ అనీ అనగలమా? పసిపిల్లలతో బాణసంచా తయారు చేయిస్తున్నారని తెలిసినా, వాటిని కొని ఈ అనైతికతని పెంచి పోషిస్తుంటే, దాన్ని పండుగ అని ఎలా అంటాం?
చెరువులు కాలుష్య కాసారాలైపోతుంటే, ఉన్నవి చాలనట్టు ఇప్పుడు భారీ దుర్గా మాత విగ్రహాలని తెచ్చి, వాటికి కూడా వినాయక చవితి పండుగలాగే పదిరోజులపాటు సామూహిక పూజలు చేసి నిమజ్జనం చేసే పద్ధతిని ఉత్తర భారతం నించి దిగుమతి చేసుకున్నారు మనవాళ్లు. ఇలా వాతలు పెట్టుకోవడంలో మన తెలుగువాళ్లని మించిన వాళ్లు లేరేమో.
సన్నిధానంఅనే బ్లాగ్ లో ఈ విధంగా వినాయక చవితి గురించి రాశారు
మన దేశం నూటికి నూరు శాతం వ్యవసాయ ప్రధాన దేశం అన్నది గుర్తుంచుకోవాలి. మనం చేసే ప్రతీ పనిలోనూ ఏదో రకంగా వ్యవసాయ సంబంధ అంశాలు చోటు చేసుకోవటం గమనిస్తే అర్థమవుతుంది. వినాయక చవితి కూడా అంతే. వినాయకుడు స్థూలంగా భూమికి ప్రతీక. ఆయన ఏనుగు ముఖం బుద్ధికి చిహ్నం. ఆయనకు ఉండే ఏక దంతం రైతు పొలంలో పట్టే నాగలికి గుర్తు. ఇక పెద్ద పెద్ద చెవులు తూర్పార బట్టే చేటలకు సంకేతం. ఆయన పెద్ద బొజ్జ పండిన వడ్లను పోసేందుకు ఉపయోగించే గాదెకు గుర్తు. ఎలుకల్ని వాహనంగా చేసుకోవటం అంటే పంటల్ని పాడు చేసే ఎలుకలను నియంత్రించటానికి గుర్తు. పొట్టపై పాముల్ని బిగించి కట్టుకోవటం కూడా దానికే ప్రతీక. వినాయకుడి వ్రతాన్ని చేసేప్పుడు మనం 21 రకాల పత్రాలను వినియోగిస్తాం. జాజి, మారేడు, మాచీపత్రి, విష్ణుక్రాంత మొదలైన ఆకులన్నీ సాధారణంగా పంటపొలాల పక్కన కనిపించే ఔషధ మొక్కలే.అందుకే అన్ని విధాలుగా వినాయకుడు వ్యవసాయ ప్రధాన దేవుడు. వినాయకుడిని పూజించటం అంటే మనకు అన్నం పెట్టే పొలాన్ని, సేద్యాన్ని, భూమిని పూజించినట్లే.’
అజ్ఞాత చిత్రకారుడి మనోహర చిత్రం- ప్రకృతిలో ప్రశాంతంగా
పైన వ్యాసకర్త  వివరించిన ఉద్దేశ్యాలకీ ఈనాడు మనం చేసుకుంటున్న పండుగవిధానానికీ, దాని పరిణామాలకీ ఎంతటి సంబంధం ఉందో తెలుసుకోవడం కష్టం కాదు. కేవలం మూడు నాలుగు దశాబ్దాల క్రితం కూడా వినాయక చవితి పర్యావరణ హితంగానే ఉండేది. మట్టిప్రతిమలే తప్ప రంగువేసిన బొమ్మలు తక్కువగా ఉండేవి. ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ ప్రతిమలు ఆ రోజుల్లో అసలు చూడనేలేదు. చాలా ఇళ్లలో వినాయకుడి బొమ్మలే కాదు దీపావళి బాణసంచా, సంక్రాంతికి పాలుపొంగించేందుకు వాడే పిడకలు స్వయంగా తయారు చేసుకునేవారు. వాకిట్లో ముగ్గుకి వరిపిండి వాడేవారు
సరే ఎన్నో మార్పులొచ్చాయి కాలంతో పాటు. కానీ పంచభూతాలతో ఏర్పడి, చివరికి మళ్లీ పంచ భూతాల్లోనే కలిసిపోవలసిన మనుషులం వాటినెంతగా కలుషితం చేస్తున్నామో గమనిస్తే మనసు భారమైపోక మానదు.
 
బుద్ధం శరణం గచ్ఛామి
వినాయక చవితి ఉత్సవాల నేపథ్యాన్ని గమనిస్తే, అంతకు ముందు ఇంటిపూజకే పరిమితమైన పూజా విధానం 1893లో బాల గంగాధర తిలక్ అధ్వర్యంలో మహారాష్ట్రలో సామూహిక ఉత్సవమయిందని తెలుస్తుంది. హిందూ సమాజంలో వివిధ వర్ణాల మధ్య సుహృద్భావాన్ని పెంచడానికి, జాతీయతాభావాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ఈ విధమైన ఉత్సవాలు ఉపయోగపడుతాయని తిలక్ భావించారట. మారుతున్న కాలంతో పాటు వచ్చిన మార్పులవల్ల మనిషి ఆడంబరాలకి ప్రాధాన్యతనిస్తూ, పర్యావరణ స్పృహని కోల్పోవడం వల్ల ఎన్నో అవాంఛనీయ ధోరణులు తలెత్తడం, మంచికన్నా చెడు ఎక్కువకావడం విషాదకరం.



ఈ మధ్యకాలంలో చూస్తే, వినాయక చవితికి ఆర్నెల్ల ముందే ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ తో చేసే గణేశ విగ్రహాల తయారీ మొదలైపోతోంది. కాలనీల మధ్య పోటీ, ‘మా బొమ్మ పెద్దదంటే మా బొమ్మ ఇంకా పెద్దదిఅంటూ గొప్పలు చెప్పుకుంటూ, విషపు రంగులు పులిమిన యాభై అరవై అడుగుల ఎత్తున్నPOP విగ్రహాల్ని కూడళ్లలో, రోడ్లు తవ్వి, స్తంభాలు పాతి, మండపాలు కట్టి, వాటిలో ప్రతిష్ఠించడం, పదిరోజుల తర్వాత అతి కష్టం మీద వాటిని తరలించి చెరువుల్లో నిమజ్జనం చేసి, ఆ నీటిని విషతుల్యం చేయడం ఏటేటా జరిగే కార్యక్రమం.  భక్త సమూహాలు తమ వ్యక్తిగతమైన వెర్రిపోకడల్ని వినాయకుడికీ అంటగట్టడం చూస్తే ఇది భక్తేనా అనిపిస్తుంది. సిక్స్ పాక్ గణేశా, సూపర్ మాన్ గణేశా, స్పైడర్ మాన్ గణేశా అంటూ వ్యాపార వర్గాలు పిల్లల్ని ఆకట్టుకునే కొత్తకొత్త ప్రయత్నాలు చేస్తుంటే, అలాంటి ధోరణి నుంచి తమ పిల్లల్ని, తమ సంస్కృతినీ కాపాడుకోలేని పెద్దల నిస్సహాయతా, తమవైన విలువలేమిటో తెలియని, తెలుసుకోవాలనే తపన కూడా కరువైన యువ దంపతులూ, పిల్లలేవి అడిగితే అవి ఎలాగైనా అందివ్వడమే తమ కర్తవ్యం అనుకునే తల్లిదండ్రులూ! మొత్తం మీద అన్నిరకాల దాడులకీ అనుకూలంగా, నాలుగు వైపులా తెరిచిపెట్టిన ద్వారాలతో ఇంటి భద్రత ఎవరికీ పట్టనట్టున్న మన మనో మందిరాలు! వెరసి ఇదీ నేటి మన పరిస్థితి.

వినాయక నిమజ్జనం నిన్నటితో పూర్తయింది. పర్యావరణం గురించి ఎంతమంది ఎన్నిరకాలుగా మొత్తుకున్నా వేలకొద్దీ POP విగ్రహాలు ఈ పండుగ సందర్భంగా మార్కెట్లోకీ, వీధుల్లోకీ వచ్చేసి, మన నీటి వనరుల్లోకి చేరిపోయాయి.ఈ పదిరోజుల్లో హుసేన్ సాగర్ లో నిమజ్జనమైన తొంభై శాతం విగ్రహాలు రసాయనిక రంగులు పూసిన POP ప్రతిమలే! మన చెరువులన్నీ ఇలా కలుషితమైపోతుంటే, ఆ కాలుష్యం రకరకాలుగా మన శరీరాల్లోకి చేరుతుంటే, అదేదో అత్యంత ఆనందకరమైన విషయంలాగా ప్రజాప్రతినిధులతో సహా నగర జనాభా వీధుల్లో బారులు తీరీ, నాట్యాలు చేసీ, టీవీలకి కళ్ళప్పగించీ నిమజ్జన తతంగాన్ని చూశారు.
          మైకుల్లో సినిమా పాటలూ, జనరంజకమైన సినిమా పాటల బాణీననుసరించి రాసిన భక్తి పాటలూ, చెవులు గింగుర్లెత్తే డప్పులూ పదిరోజుల పాటు వాతావరణాన్ని ధ్వని కాలుష్యంతో నింపేశాయి. ప్రసాదాల పేర వేల కొద్దీ ప్లాస్టిక్ డిస్పోజబుల్ పళ్లాలు, గ్లాసులూ వీధుల్లో చెత్తకుప్పల పరిమాణాన్ని ఘనంగా పెంచాయి. మొన్ననే శుభ్రపరచిన హుస్సెన్ సాగర్ లో, లారీల్లోనే గాని తరలించడానికి సాధ్యం కాని POP విగ్రహాల నిమజ్జనం జరుపుతుంటే, ఆ పర్యావరణ వ్యతిరేక కార్యక్రమాన్ని టీవీలు గొప్పగా ప్రసారం చేశాయి. జరుగుతున్న నష్టాన్ని చర్చకు పెట్టే కార్యక్రమాలు తక్కువగానూ, విధ్వంసాన్ని వేడుకగా చూపే కార్యక్రమాలు ఎక్కువగానూ టీవీలని నడిపించాయి. ఆఖరికి ప్రతి ఏటా అన్నిటికన్నా పెద్ద విగ్రహాన్ని స్థాపించి పదిరోజుల పూజల తర్వాత హుసేన్ సాగర్లో నిమజ్జనం చేసే ఆనవాయితీ గల ప్రసిద్ధ కాలనీకి మంత్రి వర్యులు కూడా వచ్చి అక్కడి ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ ప్రతిమకు తమ వందనాలర్పించి వెళ్లారంటే, పర్యావరణం పట్ల మన నిర్లక్ష్యానికిది పరాకాష్ట అనిపించడం లేదూ?
ఒకప్పుడు పండుగలంటే ప్రకృతికి దగ్గరగా వెళ్లే సమయాలుగా తోచేది. సుమారు రెండు మూడు దశాబ్దాల క్రితం కూడా జనాభా ఇంతగా నగరాల్లో కేంద్రీకృతమైపోలేదు.
ఇళ్లు ఎంత చిన్నవైనా కాస్తో కూస్తో నేల ఉండేది. రెండో మూడో మొక్కలూ, చెట్లూ ఉండేవి. పెరట్లో కూరపాదులుండేవి. మనిషికీ మట్టికీ మధ్య అనుబంధం ఇంతగా తెగిపోలేదు. రాను రాను మన కాళ్లు మట్టికి తగిలే సందర్భాలు కరువైపోతున్నాయి. హృదయ స్పందనలు తగ్గిపోతూ, ఆటుపోట్లకి తట్టుకునే శక్తి మృగ్యమైపోతూ, చిన్న చిన్న సమస్యలకే మనుషులు తమ ప్రాణాలు తీసుకోవడమో, ఇతరుల ప్రాణాలతో చెలగాటమాడటమో చేస్తున్నారు!
ఇవన్నీ చెప్పాక, అక్కడక్కడ కనిపిస్తున్న ఆశారేఖల గురించి చెప్పకపోతే సరికాదు. గత రెండు మూడేళ్లుగా  వినాయకుని మట్టిప్రతిమల్ని అన్నిచోట్లా అందుబాటులో ఉంచుతున్న పర్యావరణ ప్రేమికుల సంఖ్య మెల్లిగా పెరుగుతోంది. పెద్ద పెద్ద గేటెడ్ కమ్యూనిటీల్లో వర్క్ షాపులు నిర్వహించి పిల్లలకి మట్టి ప్రతిమలు తయారు చెయ్యడం నేర్పిస్తున్నారు వాలంటీర్లు. బడి పిల్లలకి పర్యావరణ స్పృహ కలిగించడంలో పాఠశాలల యాజమాన్యాలూ, ఉపాధ్యాయులూ సఫలీకృతులవుతున్నారు. తల్లిదండ్రులు చెత్త బయట పారేస్తుంటే పిల్లలు అది తప్పని చెపుతున్నారు!                                                   నగరంలో అనేకచోట్ల భారీ మట్టి విగ్రహాల నిమజ్జనాన్ని ఉన్నచోటే పైపు నీళ్లద్వారా పూర్తి చేశారని వార్తాపత్రికలు చెప్పాయి. మల్కాజ్ గిరిలో 32 అడుగుల మట్టి విగ్రహం పర్యావరణహితంగా నిమజ్జనమయిందని ఈనాడు పత్రిక రాసింది.
మట్టితో గణేశ ప్రతిమల తయారీ కార్యశాలలో వందకి పైగా చిన్నారులు పాల్గొన్నారు
     వెయ్యికి పైగా అపార్ట్మెంట్లున్న మా నివాస సముదాయంలో, కొందరు స్వచ్ఛంద కార్యకర్తల కృషి ఫలితంగా, గత ఆరేడేళ్లుగా సాగుతున్నట్టే ఈ ఏడాదీ మట్టి గణపతి తయారీలో కార్యశాల నడిచింది. పిల్లలు వందల సంఖ్యలో పాల్గొని మట్టి ప్రతిమల్ని తయారు చేశారు. తాము చేసిన బొమ్మలకే పూజలు చేసుకున్నారు. దాదాపు ఏడెనిమిది వందల కుటుంబాలు వినాయక పూజ చేసుకుంటే కేవలం పదిమంది కూడా లేరు POP ప్రతిమలని పూజకోసం తెచ్చుకున్న వాళ్లు. సామూహిక పూజ కోసం వెయ్యి కుటుంబాలూ కలిసి దాదాపు ఏడెనిమిది వందల కుటుంబాలు వినాయక పూజ చేసుకుంటే కేవలం పదిమంది కూడా లేరు POP ప్రతిమలని పూజకోసం తెచ్చుకున్న వాళ్లు. మా గేటెడ్ కమ్యూనిటీ ఆవరణలోనే పిల్లలంతా నిమజ్జన కార్యక్రమం పూర్తిచేయడం ఈ ఏటి ప్రత్యేకత. అంతే కాదు, సామూహిక భోజనాలు పదిరోజులపాటూ జరిగినా, చాలా మంది తమ తమ పళ్లాలను ఇంటి నుంచి తెచ్చుకుని వాటిల్లోనే భోజనం చేయడం ఎంత ముచ్చటగా అనిపించిందో.  
 తొంభై శాతానికి పైగా మట్టి ప్రతిమలే!

వెయ్యి కుటుంబాలూ కలిసి పూజించిన మట్టిప్రతిమ

 తమ ఇళ్లలోనే బాల్కనీల్లో ఒక బకెట్లో నీళ్లు నింపివినాయక నిమజ్జనం చేసుకుని ఆ నీటిని తమ కుండీల్లో మొక్కలకి అందించిన కుటుంబాల సంఖ్య చెప్పుకోదగ్గంత కనిపించింది ఈ సారి
పండుగ అనే కాదు రోజూ కూడా, దాదాపు మూడు వందల కుటుంబాలం కలిసి, కొందరు వాలంటీర్ల ప్రోద్బలంతో, వంటింటి తడి చెత్త అంతా ఏరోజుకారోజు  తీసుకెళ్లి, కంపోస్ట్ పిట్స్ లో వేసేలా, అది మా కమ్యూనిటీలోనే ఎరువుగా తయారయేలా ఏర్పాటు చేసుకున్నాం. మూడునెల్లకోసారి మంచి ఆర్గానిక్ ఎరువు మా వంటిళ్ల చెత్తనించి వస్తుంది. దాన్ని మా కుండీల్లో మొక్కలకి వాడుకుంటాం. కొంత అమ్మకానికి కూడా పంపుతాం
ఇంక ప్లాస్టిక్ సంచులూ, పాల కవర్లూ, వార్తా పత్రికలూ, అట్టపెట్టెలూ, ఇలా పొడి చెత్త అంతా వారంలో రెండుసార్లు విడిగా తీసుకుపోయి, రీ సైక్లింగ్ కి పంపుతారు. వీటి నుంచి వచ్చే డబ్బు వీటి నిర్వహణకీ, పనివాళ్లకీ సరిపోతుంది. ఇక మేం వ్యర్ధాలుగా బయటికి పంపేవాటి పరిమాణం ఎంత తక్కువ అంటే నెలకొక పావు బకెట్ కూడా ఉండదు. మొత్తం అన్ని కుటుంబాలూ ఇలా మారడానికి ఇంకా కొంత సమయం పడుతుంది. 
తమ ఇళ్లలోనే బాల్కనీల్లో ఒక బకెట్లో నీళ్లు నింపివినాయక నిమజ్జనం చేసుకుని ఆ నీటిని తమ కుండీల్లో మొక్కలకి అందించిన కుటుంబాల సంఖ్య చెప్పుకోదగ్గదిగానే ఉంది. Leave no trace అని విదేశాల్లో పిల్లలకు నేర్పుతున్నారు. (https://lnt.org/learn/7-principles). మనమూ అలా నేర్పాలి. ముందు మనం నేర్చుకోవాలి. వాడేసి పారేసే (use and throw) వస్తువులు, తయారవుతూ అందుబాటులో దొరుకుతున్నంతకాలం మార్పు పూర్తిగా రాదు. స్వచ్ఛంద సంస్థలూ, సామాన్య పౌరులే కాదు, ప్రభుత్వాలు కూడా వేగంగా స్పందించాల్సి ఉంది!
                                                                                                                    

                                       ***

May 17, 2017

అమృత లత అపురూప పురస్కారాలు




కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ పురస్కారాలు 1955లో మొదలైనప్పటి నుంచీ కిందటి సంవత్సరం అంటే 2016 వరకు 56 మంది తెలుగు సాహితీవేత్తలకి లభించాయి. అయితే ఇందులో కేవలం అయిదుగురు మాత్రమే మహిళలు. మహిళల కృషినీ, సృజన శక్తినీ గుర్తించాలన్నా, గౌరవించాలన్నా మన సమాజానికి కొంత సంకోచం. గురజాడ కన్నా పదేళ్ల ముందే భండారు అచ్చమాంబ ‘ధనత్రయోదశి’ కథని వ్రాసినా ఇప్పటికీ మొదటి కథ వ్రాసింది గురజాడ అనే అంటారు చాలామంది సాహిత్యాభిలాషులూ, సాహితీ వేత్తలూ. ఒకే పనికి స్త్రీ పురుషుల వేతనాలలో వివక్ష  చూపే వ్యవస్థ ఇంకా అలాగే ఉంది అనేక రంగాల్లో. 

ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో భాగ్య నగరంలోని మహిళా రచయిత్రులు కొందరు కలిసి, సఖ్యసాహితి, లేఖిని వంటి సంస్థల ద్వారా తమలో తామే ప్రతి ఏటా ప్రతిభావంతులైన రచయిత్రులనెన్నుకుని పురస్కారాలనిచ్చే సంప్రదాయానికి శ్రీకారం చుట్టారు. అంతర్జాలం సహాయంతో ముఖపుస్తకంలో ప్రమదాక్షరి అనే ఒక సమూహంగా కూడా సంఘటితమై తరచుగా కలుసుకుంటూ, అనేక కార్యక్రమాలని నిర్వహించుకుంటున్నారు. ఈ మహిళలందరి మధ్యా పరిమళించే సుహృద్భావం, స్నేహం ఎందరికో స్ఫూర్తిదాయకంగా కనిపించడంలో ఆశ్చర్యం లేదు. 

స్త్రీవాద పత్రిక ‘భూమిక’ స్త్రీ సమస్యలని చర్చించుకోవడం కోసం, పరిష్కార దిశగా ప్రయత్నం చేయడం కోసం, వివిధ రంగాల్లో ఎంతో కృషి సల్పినప్పటికీ గుర్తింపు లభించని స్త్రీమూర్తుల గురించి నవతరానికి పరిచయం చేయడం కోసం - ప్రత్యేకంగా పనిచేస్తున్న విషయం తెలిసిందే. అయితే పురస్కారాల ప్రసక్తి ఇందులో లేదు.

ఈ నేపధ్యంలో గత ఏడు సంవత్సరాలుగా అమృతలత గారు ‘అపురూప’ పురస్కారాలని ప్రవేశపెట్టి అనేకరంగాల్లో ప్రతిభావంతులైన స్త్రీ మూర్తులను గుర్తించి, పురస్కారాలతో గౌరవించే పని తలకెత్తుకున్నారు. ఇది ఏటా, మాతృ దినోత్సవం నాడు సాగే ప్రక్రియ. కొన్ని లక్షల వ్యయంతో, కొన్ని నెలల ముందు నించీ సాగే  ఏర్పాట్లతో ఈ కార్యక్రమం అపురూపంగా జరుగుతూ వస్తోంది. 

అమృతలత గారు నిజామాబాద్ సమీపంలోని ఆర్మూరులో అనేక విద్యాసంస్థలు నెలకొల్పి, గొప్ప దార్శనికతతో వాటిని నిర్వహిస్తున్న విద్యావేత్త. అపురూప వెంకటేశ్వరస్వామి ఆలయ నిర్మాత. స్వయానా మంచి రచయిత్రి. ‘సాహిత్య పరిమళం లేనిదే చాలా కళలు రాణించ లేవు. ముఖ్యంగా నృత్యానికి సాహిత్యానికి, గానానికి సాహిత్యానికి, సినిమాలకి సాహిత్యానికి అవినాభావ సంబంధం ఉంటుంది. అవి పరస్పరాధారిత కళలు. మిగతా కళలకి ఇచ్చినంత ప్రాధాన్యత- పూలదండలోని దారంలా ఆ కళల వెనకాల దాగివున్న సాహిత్యానికీ, ఆయా రచయితలకూ ఇవ్వడంలేదన్న స్పృహ వల్ల ఈ అవార్డుల్లో సింహభాగం నవల, కథ, కవిత, సాహిత్య విమర్శ, జర్నలిజం తదితర ప్రక్రియలకి ఇవ్వడం జరుగుతోందని అమృతలత గారన్న మాటలు విన్నపుడు ఆమె ఆలోచనాత్మకత ముచ్చట గొలుపుతుంది. మనం సాహిత్య సభలని నిర్వహిస్తే రానురాను సాహిత్యానికి, ఇతర లలిత కళలకి దూరమవుతున్న యువ తరానికి వాటిపట్ల ఆసక్తి, అనురక్తి కలుగుతుందనీ, సాహిత్య సభలకి పూర్వవైభవం చేకూరుతుందనీ చెపుతూ ఈ పురస్కారాల వెనక నేపథ్యాన్ని వివరిస్తారు డా.అమృతలత.

ఇక పురస్కార ప్రదానోత్సవం దగ్గరకొస్తే, ఆ పండుగ ఏర్పాట్లూ, ఆ సంరంభం చూసి తీరవలసిందే. తమ జీవిత కాలమంతా సాహిత్యంలో విశేష కృషి సల్పి, పాఠకుల వ్యక్తిత్వాన్ని తీర్చిదిద్దే నవలారచన చేసిన రచయిత్రులకి ప్రతి సంవత్సరం అమృతలత జీవన సాఫల్య పురస్కారం’ పేర యాభై వేల రూపాయల నగదునీ, కథ, నాటిక, జీవిత చరిత్ర, కవిత, నాట్యం, సంగీతం వంటి అనేక రంగాలలో ప్రతిభ కనపరుస్తున్న మహిళలకు ‘అపురూప’ పురస్కారాల పేర పదివేల రూపాయల నగదునీ అందజేసి సన్మానించడం ఒక యాంత్రిక కార్యంలా కాక ఒక సౌందర్య భరితమైన వేడుకలా జరపడం అమృత లతగారికే చెల్లింది. మన సంప్రదాయంలో శుభకార్యాలకిచ్చే నగదు బహుమతులలో చివర సున్న సంఖ్య లేకుండా జాగ్రత్త పడడం అలవాటు. అపురూప పురస్కారాల్లో కూడా పదివేల చెక్కు పెట్టిన కవరుకి  నూట పదహారు రూపాయలుంచిన (పూర్వపు బంగారు వరహాల సంచీని గుర్తు చేసే) ఒక అందమైన సంచిని జత చేసి అందించడం నిర్వాహకుల ఈస్థటిక్ సెన్స్ ని చూపిస్తుంది
తెల్లని అందమైన శాలువ, చక్కని మొమెంటో, అభినందన పుస్తకాలు అయిదు కాపీలుంచిన ఫోల్డర్, సుమ గుచ్ఛం, చెక్కుకి జతగా నూటపదహార్లుంచిన పోత్లీ సంచీ- అందించి, ఇవన్నీ పెట్టుకుందుకు వీలుగా విశాలంగా ఉన్న ఒక పేపర్ బాగ్ కూడా అందించడం చూస్తే ఏ కార్యక్రమాన్నైనా రూపకల్పన చేయడంలో స్త్రీలు మనసారా పాల్గొంటే అది ఎంత అందంగా, సంపూర్ణంగా పూర్తవుతుందో తెలుస్తుంది.

కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ పురస్కారం  పొందిన ప్రముఖ స్త్రీవాద రచయిత్రి శ్రీమతి ఓల్గా గారితో పాటు, ఆకాశవాణిలో నలభై సంవత్సరాలకు పైగా కార్మికుల కార్యక్రమంలో చిన్నక్కగా సుపరిచితులైన శ్రీమతి రతన్ ప్రసాద్ గారికి కూడా ‘అమృతలత జీవన సాఫల్య పురస్కారా’న్ని అందించడం  ఈ ఏటి ఉత్సవ సంబరాన్ని రెట్టింపు చేసింది.  పురస్కారానికి అర్హులను ఎంపిక చేసే ప్రక్రియలో అప్లికేషన్ల ప్రసక్తి లేకపోవడం, ప్రతి అవార్డు గ్రహీత ఎన్నికలోనూ  నలుగురైదుగురు న్యాయ నిర్ణేతల బృందం నిర్ణయించిన వ్యక్తికే ఏ విధమైన ఒత్తిడులూ లేకుండా పురస్కారం అందించడం, పురస్కార ప్రదానోత్సవ సభని కూడా స్త్రీలకే సొంతమైనవిధంగా సుందరంగా, ఆసక్తికరంగా తీర్చిదిద్దడం, ఆహూతులని ఆహ్వానించడం దగ్గరనుంచి సభ ముగిసి అంతా నిష్క్రమించేవరకు కళాకారులనీ, అతిధులనీ, ప్రేక్షకులనూ నిర్వాహక బృందం తమ ఇంట్లో శుభకార్యానికి వచ్చిన ఆహూతుల్లా భావించి ఆదరించడం, ఇదంతా ప్రతి ఏటా ఒకే రకమైన శ్రద్ధతో జరగడం- ఈ పురస్కారాలకొక గౌరవాన్నీ, అదనపు విలువనీ చేకూర్చింది. పురస్కారం అందించేటపుడు అందుకునేవారి కుటుంబ సభ్యులందరినీ కూడా వేదిక మీదికి రప్పించి ఆ ఉత్సవంలో వారూ పాలు పంచుకునేలా చేయడం నిర్వాహకుల ఉత్తమాభిరుచికీ సంస్కారానికీ చిహ్నంగా చెప్పుకోవచ్చు.
సభకు అతిధులుగా వచ్చే ప్రముఖుల గురించీ, పురస్కార గ్రహీతల గురించీ వారితో పరిచయమున్న వ్యక్తులు రాసిచ్చిన వ్యాసాలను, వారి ఛాయా చిత్రాలతో జత చేసి  ‘అభినందన’ పుస్తకంగా ఆవిష్కరించడం కూడా ఈ సభలో భాగం. గత ఏడు సంవత్సరాలుగా వీరు వెలువరించిన అభినందన పుస్తకాలన్నీకలిపితే దాదాపు వందమంది ప్రతిభాన్విత మహిళల గురించిన సంక్షిప్త వివరాలు, వారి జీవితపు అపురూప క్షణాలు, ఛాయా చిత్రాలు లభిస్తాయి. 

ఈ సంవత్సరం 'అభినందన' పుస్తకానికి ముఖ చిత్రం ప్రముఖ రచయిత్రి శ్రీమతి మన్నెం శారదగారు వేయడమొక విశేషం. గౌరవ అతిధులుగా నవ్య ఎడిటర్ శ్రీ ఎ.ఎన్. జగన్నాధ శర్మ గారు, తొలి సినీ నేపధ్య గాయని శ్రీమతి రావు బాల సరస్వతి గారు, ప్రముఖ సినీ నటి శ్రీమతి గీతాంజలి గారు విచ్చేసిన ఈ కార్యక్రమంలో అపురూప పురస్కారాలు అందుకున్న రచయిత్రులూ కళాకారులూ- డా. సోమరాజు సుశీల( పారిశ్రామిక, విజ్ఞానశాస్త్ర, సాహితీ వేత్త), డా. మద్దాళి ఉషా గాయత్రి( కూచిపూడి నృత్యం), శ్రీమతి అత్తలూరి విజయ లక్ష్మి(నాటక రచన), డా. మృణాళిని( కాలమిస్ట్, వ్యాఖ్యానం, జర్నలిజం), శ్రీమతి శశికళా స్వామి( లలిత సంగీతం), శ్రీమతి వారణాసి నాగలక్ష్మి( కథా రచన), డా. భారతి(మహిళా వికాసం, వైద్యరంగం), శ్రీమతి గోగు శ్యామల( జీవిత చరిత్ర), డా.షాజహానా( కవిత్వం). చివరగా ఈ ఏడే కొత్తగా ప్రవేశపెట్టిన పురస్కారం పద్ధెనిమిది సంవత్సరాల లోపు వయసున్న యువ రచయిత్రికి పురస్కారం. ఇది కుమారి రక్షిత సుమ కి లభించింది.
అపురూప పురస్కారాల ప్రదానోత్సవంలో వ్యాఖ్యాతగా అందరి మన్ననలనూ పొందుతున్న శ్రీమతి నెల్లుట్ల రమాదేవిది మృదు గంభీరమైన కంఠం. చక్కని సమయస్ఫూర్తి, హాస్య ప్రియత్వం, సాహితీ కళారంగాలలో లోతైన అవగాహన అమెకున్న అదనపు అర్హతలు. కార్యక్రమం జరుగుతున్నంత సేపూ  సౌండ్ సిస్టమ్ టెక్నీషియన్స్ కి సూచనలందిస్తూ, సౌంజ్ఞలతో తమ టీమ్ ని సమన్వయపరుస్తూ ఆమె చేసే అష్టావధానం ఆమెకే సాధ్యం. వృత్తి రీత్యా బాంక్ మానేజర్ అయిన ఆమె, సభ మొదలైనప్పటి నుంచీ కార్యక్రమం పూర్తయ్యేవరకూ అలసటంటే ఎరగని దేవకాంతలా కనిపిస్తారు. తన వెనకున్న చోదక శక్తి అమృత లత గారే అంటూ, తనకే కాదు తమ విద్యా సంస్థల్లో పనిచేస్తున్న మహిళలందరికీ జీవితపు ఆటుపోట్లలో వెన్నుతట్టి నిలబడే అండ ఆమేనని రమాదేవి అన్నపుడు, అమృతలత ఒక శక్తి స్వరూపిణిగా కళ్లముందు కనపడతారు.  కళాకారిణులందరి పట్లా ఆమెకు సమానమైన ప్రేమాదరాలున్నారచయిత్రులంటే కాస్త ఎక్కువ అభిమానం. సంగీతాన్ని ప్రేమించే ఆమె అందులో ఇమిడిన సాహిత్యాన్ని శ్రద్ధగా వింటారు.
ఆమె నిర్వహిస్తున్న విద్యాలయాల్లో పనిచేస్తున్న స్త్రీలంతా ఒక్కసారిగా కనపడ్డపుడు ఆ సంఘటిత స్త్రీ శక్తి కొండంతలా కనబడి ఆశ్చర్యం కలిగింది. ఆర్మూరులోని ఆమె నివాసం ఆమె స్నేహితులందరికీ ఒక చలివేంద్రం, ఒక స్నేహ కుటీరం. ఎంతమంది వెళ్లినా ఆప్యాయతతో ఎదురొచ్చి ఆత్మీయత పంచిచ్చే అపురూపవనిత ఆమె. మిత భాషీ, మృదు భాషీ అయిన ఆమె ఇంతమంది స్టాఫ్ కి ఎలా మార్గనిర్దేశనం చేస్తారా, ఇన్ని సంస్థలని క్రమశిక్షణతో ఎలా నిర్వహిస్తారా అని ఆశ్చర్యం కలగక మానదు. ఆమె పరివారమంతా కూడా సేవాదృక్పథం నిండినవారే కావడం గొప్ప విషయం.


అహూతులందరి చేతా వచ్చిన క్రమంలో సంతకాలు పెట్టించి, సభ ముగిసే ముందు మంచి మంచి సర్ప్రైజ్ గిఫ్టులివ్వడం, కార్యక్రమం మధ్యలో తమ సంస్థల్లోని ఉద్యోగుల చేత చిన్నచిన్న స్కిట్స్, బృంద నాట్యాలు చేయిస్తూ, సందేహించేవారిని ప్రోత్సహిస్తూ సూత్రధారిగా అమృతలతగారు చేస్తున్న పని అసామాన్యమైనది. ‘ఎవరో వస్తారని ఏదో చేస్తారని ఎదురుచూసి మోసపోకుమా’ అన్న పాట స్థానే ‘ఎవరో చూస్తారని, ఏదో అంటారని, బెదరిపోయి నిలచిపోకుమా’ అంటూ వారిలోని సృజనశీలతకు పదును పెట్టి, ఈ పురస్కార ప్రదానోత్సవాన్ని ఒక సరదా కార్యక్రమంగా తీర్చిదిద్దడం వెనుక ఆమె సమాజానికి అందించే ఒక సందేశం ఉంది. అది అంతర్లీనంగా ఉన్నా విస్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందుకు ఆమెను మనమంతా అభినందించాల్సి ఉంది.

                                                   **